နေ့စဥ်ဘဝထဲက ဝှက်စာစနစ်များ ( Encryption )

လူမှုကွန်ရက်လုံခြုံရေး ( နှစ်ခွက် )

Encryption အကြောင်းတစေ့တစောင်း ( အန်_ခ_ရစ်_ရှင်း)

Encryption ဆိုတာ‌ကတော့ စာများ၊ဖိုင်များ၊မက်ဆေ့များ အစရှိသဖြင့်ဒေတာများကို အလွယ်တကူဖတ်၍ ရသော စကားလုံးများမဟုတ်သည့် ဝှက်စာအဖြစ်ပြောင်းလဲလိုက်သော ဖြစ်စဉ်ကို ဆိုလိုခြင်း ဖြစ်ပါသည်။ ဝှက်စာအဖြစ်ပြောင်းလဲထားသည့် ဒေတာများကိုဝှက်စာဖော်ထုတ်နိုင်သော Encryption Key ရှိသူ(သို့မဟုတ်) စကားဝှက်ရှိသူသာ ဝှက်စာဖြည်ခြင်း (Decryption) ပြုလုပ်၍ဖတ်ရှုနိုင်မှာဖြစ်ပါသည်။Encryption ပြုလုပ်ခြင်းကို လုံခြုံရေးအတွက် လူတော်တော်များများက မိမိတို့ဖုန်းသို့မဟုတ် ကွန်ပျူတာထဲတွင် နည်းလမ်းမျိုးစုံဖြင့် အသုံးပြုကြပါသည်။ တစ်ယောက်နှင့်တစ်ယောက်စကားပြောဆိုရာတွင်လည်းကောင်း၊ မိမိ၏ ထိရှလွယ်သော၊ အရေးပါသော ဒေတာများ Online တွင်သိမ်းဆည်းရာတွင်လည်းကောင်း နည်းလမ်း မျိုးစုံဖြင့် အသုံးပြုကြပါတယ်။

End-to-End Encryption

လုံခြုံစိတ်ချရသော ဆက်သွယ်ရေးဆာဗာများတွင်လည်း end-to-end Encryption ကိုအသုံးပြုထားကြောင်း တွေ့ရှိနိုင်ပါသည်။ end-to-end Encryption ဆိုတာကတော့ ပေးပို့လိုက်သည့် အချက်အလက်များကိုဝှက်စာ အဖြစ်ပြောင်းလဲကာလက်ခံသူမှသူ၏စက်ပစ္စည်း(သို့မဟုတ်)ဝှက်စာ ဖော်ထုတ်နိုင်သော Key ဖြင့်သာဖတ်နိုင်‌‌ သော ဆက်သွယ်ရေးကိုဆိုလိုခြင်းဖြစ်ပါသည်။ပေးပို့သူ၊ လက်ခံသူ(သို့မဟုတ်) ဝှက်စာဖော်ထုတ်နိုင်သော Key ရှိသူမှ လွဲ၍ ပေးပို့ထားသော စာများ၊ဖိုင်များ၊ဒေတာ များကို အခြားမည်သူမှ ကြားဖြတ်ရယူခြင်း၊ ဖတ်ရှုခြင်းတို့ ပြုလုပ်နိုင်မှာမဟုတ်နိုင်ပါဘူး။ ဆိုလိုသည်မှာ မိမိတို့သုံးစွဲ‌သော Internet Provider များ Services Provider တို့အထိကြားဖြတ်မသိရှိနိုင်သော ဆက်သွယ်ရေး နည်လမ်းတစ်ခုဖြစ်ပါသည်။ ထို့ကြောင့် Online မှဆက်သွယ်မှုပြုလုပ်ကြသည့်အခါတွင်လည်း ရိုးရိုးဆက်သွယ် ခြင်းထက် end-to-end Encryption ပါရှိသော ဆာဗာများ၏ ၀န်ဆောင်မှုများကို အသုံးပြုရန် လိုအပ်ပါသည်။ ဥပမာ- Signal , ProtonMail ,Telegram,Wire အစရှိသော ဆာဗာများ၊ဝန်ဆောင်မှုများ သည် end-to-end Encryption ကိုအသုံးပြုကာ လုံခြုံ‌ရေးအသားပေးသော ဆက်သွယ်ရေး လမ်းကြောင်းများ ဖြစ်ကြပါသည်။

Decryption

Decryption ဆိုတာကတော့ ဝှက်စာ (Encryption) ပြောင်းလဲထားသည့် စာများ၊ဖိုင်များ၊ဒေတာများကို မူလပုံစံသို့ပြန်‌လည်ပြောင်းလဲသည့် ဖြစ်စဉ်ကို ဆိုလိုခြင်းဖြစ်ပါသည်။ Decryption ပြုလုပ်ရန် ဝှက်စာ ဖော်ထုတ်နိုင်သော Key (သို့မဟုတ်) စက်ပစ္စည်း လိုအပ်ပါသည်။ဝှက်စာဖော်ထုတ်နိုင်သော Key သည် Decryption ပြုလုပ်ရန်အတွက် အလွန်အရေးကြီးသော အရာတစ်ခုဖြစ်ပါသည်။ ဥပမာ - ProtonMail ဖြင့် Encryption ပြုလုပ်ကာ ပေးပို့လိုက်သည့် စာများ၊ဖိုင်များ၊ဒေတာများကို ဖတ်ရှုနိုင်ရန်(Decryption ပြုလုပ်ခြင်း) အတွက် ဝှက်စာဖော်ထုတ်သော Key လိုအပ်ပါသည်။ မိမိ သူငယ်ချင်း Signal မှပေးပို့လိုက်သော စာသည် မိမိထံမရောက်မီတွင် Encrypt ဖြစ်နေမည်ဖြစ်ပြီး မိမိ ဖုန်းထဲသို့ ဝင်လာချိန်တွင် Decrypt ဖြစ်သွားပြီး စာလုံးများအားဖတ်၍ရမည်ဖြစ်သည်။

အန် ခ ရစ် ရှင်း အကြောင်း ကြားဖူးနေတာကြာပြီ သို့သော် နားမရှင်းဘူး ဆိုသူတွေအတွက် ကြိုးစား ရှင်းပြပါရစေ။

ဖြစ်စဥ် ( ၁ ) မောင်မောင် နှင့် အောင်အောင် ကျောင်းပြေးရန် တိုင်ပင်ခြင်း
မောင်မောင် နှင့် အောင်အောင် သည် ကျောင်းပြေးရန် တိုင်ပင်ကြသည်။ သို့သော် အနီးနားတွင်ရှိနေသော အခြားသူများ မသိစေလိုသဖြင့် သူတို့နှစ်ဦးသာ သိသော စကားဝှက်စနစ်ကိုသုံးသည်။
အောင်အောင်နှင့် မောင်မောင် သာသိသော ဝှက်စာစနစ်
မနက်ဖြန် = မနေ့က
ကျောင်း = အိမ်
ပြေး = ပြန်
ထို့ကြောင် သူတို့နှစ်ဦး ကျောင်းပြေးလိုသောအခါတိုင်းတွင် " မနေ့က အိမ်ပြန်တယ်နော် " ဟု ပြောလျှင် နောက်နေ့ အတန်းထဲတွင် သူတို့ရှိတော့မည်မဟုတ်။
အထက်ပါဖြစ်စဥ် အား နည်းပညာရှုထောင့်မှ အနီးစပ်ဆုံးပြန်လည် ချည်းကပ်မည်ဆိုပါက မောင်မောင်သည် ပေးပို့သူ Sender ဖြစ်သည် ။ အောင်အောင် သည် လက်ခံသူ Receiver ဖြစ်သည်။ သူတို့နှစ်ဦးအသုံးပြုသော ကြားခံလေသည် Medium ဖြစ်သည်။ သူတို့အသုံးပြုသော ဝှက်စာစနစ်သည် Encryptionဖြစ်သည်။ ဘေးအနီးနားတွင် ထိုင်နေကြသော မိဘများ ၊ ဆရာမ နှင့် အခြားကျောင်းသားတို့သည် သူတို့ ကာကွယ်လိုသော Thrid party များအဖြစ် အလွယ်တကူ မှတ်ယူနိုင်ပါလိမ့်မည်။